BẠN LƯỜI….HAY BẠN ĐANG KIỆT SỨC?

Nhiều người từng trải qua cảm giác như sau:

• Khó bắt đầu công việc dù biết mình cần làm gì
• Trì hoãn nhiều việc trong ngày
• Không còn cảm giác hứng thú với những công việc trước đây từng yêu thích
• Luôn cảm thấy mệt mỏi dù thời gian làm việc không quá dài

Trong những tình huống như vậy, phản ứng phổ biến nhất là tự trách bản thân lười biếng hoặc thiếu kỷ luật.

Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, cảm giác này không xuất phát từ sự lười biếng, mà có thể liên quan đến một trạng thái tâm lý được gọi là burnout (kiệt sức nghề nghiệp).

Burnout là gì?

Theo Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO), burnout được mô tả là một hội chứng phát sinh từ căng thẳng kéo dài trong môi trường làm việc mà không được quản lý hiệu quả.

Trong hệ thống phân loại bệnh quốc tế ICD-11, burnout được xếp vào hiện tượng liên quan đến nghề nghiệp, chứ không phải là một bệnh lý hay rối loạn tâm thần độc lập.

Điều này có nghĩa là burnout thường xuất hiện khi một người phải đối mặt với áp lực công việc kéo dài trong thời gian dài nhưng không có đủ thời gian phục hồi về thể chất và tinh thần.

Ba dấu hiệu chính của Burnout

Các chuyên gia thường nhận biết burnout thông qua ba nhóm biểu hiện chính:

Cạn kiệt năng lượng về thể chất và tinh thần

Người đang trải qua burnout thường cảm thấy cơ thể và tinh thần luôn trong trạng thái mệt mỏi. Biểu hiện cụ thể có thể bao gồm:

• Cảm giác kiệt sức kéo dài: Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi ngay cả khi chưa bắt đầu công việc hoặc sau những hoạt động nhẹ.
• Thiếu năng lượng để thực hiện nhiệm vụ thường ngày: Những công việc vốn đơn giản trước đây như trả lời email, hoàn thành báo cáo hoặc dọn dẹp nhà cửa có thể trở nên nặng nề hơn.
• Cảm giác không còn động lực bắt đầu công việc: Dù biết rõ nhiệm vụ cần làm, người đang kiệt sức vẫn có thể trì hoãn vì cảm thấy không đủ năng lượng để bắt đầu.

Tạo khoảng cách tâm lý với công việc

Khi burnout xảy ra, nhiều người bắt đầu hình thành khoảng cách cảm xúc với công việc hoặc trách nhiệm của mình.

Một số biểu hiện thường gặp gồm:

• Mất dần sự hứng thú với công việc: Những nhiệm vụ trước đây từng mang lại cảm giác thành tựu hoặc niềm vui giờ đây trở nên nhàm chán.
• Thái độ tiêu cực với công việc hoặc môi trường làm việc: Người lao động có thể cảm thấy bi quan, hoài nghi hoặc dễ cáu gắt với các vấn đề liên quan đến công việc.
• Giảm sự gắn kết với mục tiêu nghề nghiệp: Người bị burnout có thể cảm thấy công việc của mình không còn ý nghĩa hoặc không mang lại giá trị như trước.

Hiệu suất làm việc giảm

Một đặc điểm quan trọng khác của burnout là khả năng làm việc và mức độ tập trung giảm dần theo thời gian.

Các biểu hiện có thể bao gồm:

• Khó tập trung vào nhiệm vụ: Người lao động có thể mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành một công việc đơn giản.
• Giảm hiệu quả làm việc: Dù dành nhiều thời gian hơn cho công việc nhưng kết quả đạt được vẫn thấp hơn trước.
• Cảm giác bản thân không đạt được kỳ vọng: Điều này có thể khiến người lao động tiếp tục tự trách bản thân, từ đó làm tăng cảm giác căng thẳng.

Vì sao nhiều người nhầm burnout với “lười biếng”?

Burnout thường bị hiểu nhầm là lười biếng vì nhiều biểu hiện bên ngoài khá giống nhau. Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa của burnout thường liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau.

Khối lượng công việc quá lớn trong thời gian dài

Khi một người phải xử lý quá nhiều nhiệm vụ liên tục, não bộ sẽ phải hoạt động với cường độ cao để xử lý thông tin.

Điều này có thể dẫn đến tình trạng gọi là quá tải nhận thức (cognitive overload).

Khi não bộ bị quá tải, người lao động có thể gặp các vấn đề như:

• Giảm khả năng tập trung
• Khó đưa ra quyết định
• Cảm thấy mệt mỏi ngay cả khi công việc chưa hoàn thành nhiều

Nghỉ ngơi không đủ chất lượng

Không phải lúc nào ngủ đủ giờ cũng đồng nghĩa với việc cơ thể được phục hồi hoàn toàn.

Một số người vẫn cảm thấy mệt mỏi dù ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm. Nguyên nhân có thể bao gồm:

• Giấc ngủ không sâu
• Thường xuyên thức giấc giữa đêm
• Căng thẳng kéo dài ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ

Khi giấc ngủ không đủ chất lượng, cơ thể khó phục hồi năng lượng, khiến cảm giác mệt mỏi kéo dài.

Áp lực tâm lý kéo dài

Ngoài công việc, nhiều yếu tố trong cuộc sống cũng có thể góp phần làm tăng mức độ căng thẳng như:

• Trách nhiệm tài chính
• Áp lực gia đình
• Kỳ vọng cá nhân hoặc xã hội

Khi các yếu tố này kéo dài trong thời gian dài, cơ thể có thể duy trì trạng thái căng thẳng liên tục, làm tăng nguy cơ kiệt sức.

Tiếp nhận quá nhiều thông tin mỗi ngày

Trong thời đại số, nhiều người thường xuyên tiếp xúc với lượng lớn thông tin từ:

• Mạng xã hội
• Email công việc
• Tin tức trực tuyến

Việc liên tục tiếp nhận thông tin có thể khiến não bộ khó có thời gian nghỉ ngơi, từ đó góp phần làm tăng cảm giác mệt mỏi tinh thần.

Thiếu cảm giác ý nghĩa trong công việc

Một yếu tố quan trọng khác liên quan đến burnout là cảm giác công việc không còn mang lại ý nghĩa hoặc mục tiêu rõ ràng.

Khi một người không còn thấy giá trị trong những gì mình đang làm, động lực làm việc có thể giảm đáng kể, dẫn đến tình trạng trì hoãn hoặc thiếu hứng thú.

Burnout ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?

Burnout không chỉ tác động đến tinh thần mà còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất.

Một số biểu hiện có thể bao gồm:

• Đau đầu hoặc căng cơ
• Rối loạn giấc ngủ
• Khó tập trung
• Cảm giác mệt mỏi kéo dài

Ngoài ra, burnout cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, các mối quan hệ cá nhân và hiệu suất công việc.

Cách cải thiện và phòng ngừa Burnout

Việc thay đổi một số thói quen sinh hoạt có thể giúp cơ thể và tinh thần phục hồi năng lượng.

Nghỉ ngơi đúng cách

Nghỉ ngơi không chỉ đơn giản là ngủ đủ giấc mà còn bao gồm việc tạo ra những khoảng thời gian để não bộ thư giãn.

Ví dụ: Giảm thời gian sử dụng điện thoại trước khi ngủ, dành thời gian cho các hoạt động thư giãn như đọc sách, đi dạo hoặc nghe nhạc

Sắp xếp công việc hợp lý

Thay vì cố gắng hoàn thành quá nhiều nhiệm vụ cùng lúc, nên xác định các nhiệm vụ quan trọng nhất trong ngày, chia nhỏ mục tiêu để dễ hoàn thành hơn Cách làm này giúp giảm áp lực và cải thiện khả năng tập trung.

Duy trì các thói quen tốt cho sức khỏe

Một số thói quen đơn giản có thể giúp cải thiện mức năng lượng hàng ngày như:

• Ngủ đúng giờ
• Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng
• Vận động nhẹ mỗi ngày

Những hoạt động này giúp cơ thể phục hồi và duy trì sức khỏe tốt hơn.

Kết luận

Không phải lúc nào việc thiếu động lực cũng đồng nghĩa với lười biếng.

Trong nhiều trường hợp, đó có thể là dấu hiệu cho thấy cơ thể và tinh thần đang cần thời gian nghỉ ngơi và phục hồi sau giai đoạn căng thẳng kéo dài.

Việc nhận biết sớm tình trạng burnout và điều chỉnh lối sống có thể giúp mỗi người duy trì sức khỏe tinh thần tốt hơn và làm việc hiệu quả hơn trong dài hạn.